March 25, 2004

رستم ايرلندی

رستم ايرلندی(ببخشيد، اين متن يک کمی دانشگاهيه و نتيجه
مشغوليات چند روز گذشته من، ببخشيد اگر کسل کنندست.)
اين چند روزه، مشغول خوندن يک کتاب هستم راجع به افسانه های ايرلندی و
چرخه های اسطوره ای سلتها (که در ضمن، بايد کلت باشه، نه سلت!). يکی از
جالبترين اين چرخه ها، افسانه های گروه «اولتونی» هستند که قهرمانانش،
گروه شاخه قرمز هستند و بزرگترين پهلوانشون، شخصيته به نام شيتانتا معروف
به کوخولين (سگ کولن). بيشتر کارهای کوخولين برمی گرده به تم معمول افسانه
های هندو-اروپايی که در شخصيتها هرکول، آشيل، زيگفريد، و رستم/سام/کرساسپ
خودمون هم می بينيم. اين کارها بيشتر شامل کودکی خارق العاده، قدرت بيش از
اندازه و گذشتن از خوانهای مختلف هستند و در همشون، قهرمان خودش شاه يا
رئيس نيست، بلکه برای يک رهبر کار می کنه که اکثرا" مثل کيکاووس يا
آگاممنون، خودشون با وجود قدرتمندی زياد، رهبران بد و خرابکاری هستند.
اما يکی از ماجراهای کوخولين که در هيچيک از داستانهای هندو-اروپايی، غير
از ايران، مثل اين تکرار نمی شه، قصه کشته شدن پسر قهرمان به دست پدرشه.
کوخولين مانند رستم يک پسر داره که مادرش در کشور ديگری زندگی می کنه و
قبل از بدنيا اومدنش، کوخولين يک انگشتر به مادرش می ده که به دستش کنه تا
کوخولين بتونه پسرش رو بشناسه. پسر کوخولين وقتی 13 سالش می شه، به ايرلند
سفر می کنه و با قهرمانان دربار کانر مک نسا، پادشاه ايرلند، می جنگه و
همشون رو شکست می ده. در آخر پادشاه مجبور می شه از کوخولين کمک بخواد.
پسر خودش رو به کوخولين معرفی نمی کنه و در يک جنگ سخت، کوخولين پهلوی
پسرش رو می شکافه. وقتی که پسر در حال مرگه، کوخلين انگشتر رو می بينه و
می فهمه که چه اشتباهی کرده.
تراژدی تقريبا" مو به مو با تراژدی رستم و سهراب مطابقت می کنه! برای من
خيلی جالبه، چون يکی از مشکلات اينه که ما نمی دونيم اصل و نسب داستانهای
رستم از کجاست؟! غير از فردوسی، تنها منبعی که از رستم اسم می بره، يک
صفحه نيمه تمام به زبان سغديه که داستان جنگ رستم با ديوها رو تعريف می
کنه که به اينصورت در شاهنامه موجود نيست. در اوستا و ديگر منابع ايران
باستان، نه نام رستم اومده و نه داستانهاش، هرچند که شبيه چندتا از
داستانها رو می شه در افسانه کرساسپ ديد. کلا" به نظر مياد که ريشه
داستانهای رستم به منطقه شرق و شمال شرقی ايران و ماورالنهر برگرده و از
همونجا هم به دست فردوسی رسيده باشه.
اما اين شباهت داستان رستم و کوخولين، من رو به اين فکر انداخته که سعی
کنم گذشته مشترک هندو-اروپايی برای اين داستانها پيدا کنم. کسی از وجود
داستانی به اينصورت در فرهنگهای ديگه خبر داره؟

Posted by Khodadad at March 25, 2004 06:56 PM