February 17, 2004

ويروس تفکر ادبی

چند وقت پيش، داشتم کتابی رو در مورد جامعه شناسی ابن خلدون می خوندم نوشته سيد جواد طباطبايی. نويسنده اش رو نمی شناسم (اگر کسی اطلاعاتی ازش داره، متشکر می شم)، اما به نظر مياد آدم با مطالعه و صاحب نظری باشه و به حرفی که می زنه حسابی مسلط، هرچند که به
نظر من زيادی از نثر غيرروان و مغلقی استفاده می کنه که مخاطب کتابش رو نه بر مبنای سواد بلکه بر مبنای حوصله، محدود می کنه.

به هر حال، توی مقدمه کتاب، به نکته بسيار خوبی اشاره کرده بود و اونهم انحصار مطالعه و تحقيق در متون قديمی برای ادباست. اصولا" اکثر کتابهای «کلاسيک» و متون قديمی ما رو، فقط کسانی که به ادبيات علاقه دارند می خونند. تحقيق درباره گلستان سعدی و ديوان ناصرخسرو و شاهنامه فردوسی، متعلق است به متخصصين زبان فارسی و ادبا و تنها مسئله مورد بحث هم صنايع ادبی و نظير اينها.
البته متون تخصصی مثل «قانون در طب» يا رساله نورشناسی ابن هيثم استثنا هستند، اما بيشتر متنهای قديمی ما در حوزه کار متخصصين ادبيات قرار می گيرند. شايد همين اصرار بيش از اندازه در نگاه کردن به جنبه ادبی آثار قديمی بوده که باعث شده ما الان با نوشته های دانشمندان قديمی اروپا
آشناتر باشيم و نظرات سياسی و اجتماعی کسانی مثل ولتر و روسو رو بهتربشناسيم تا صاحبنظران خودمون.

اما حقيقتيه که متون قديمی ما، خودشون می تونند برای نگاه کردن به طرز فکر
سياسی و اجتماعی و حتی اقتصادی دورانهای تاريخی، منابع بی نظيری باشند.
گلستان سعدی، بخصوص در بخش «سيرت پادشاهان» و «اخلاق درويشان»، مملو از
نظريات سياسیه . مثلا" اينکه در ديدگاه سعدی، وظيفه پادشاهان خدمت به
ملته، نه زور گفتن و فرمان دادن: پادشاه پاسبان درويش است/گرچه رامش به فر
دولت اوست/گوسپند از برای چوپان نيست/بلکه چوپان برای خدمت اوست
ناصر خسرو در نوشته هاش يکی از اولين مطرح کنندگان مليت و وطن پرستي در
ايرانه و همين نظرياتش برروی شکل گيری حرکت اسماعيليان الموت به رهبری حسن
صباح اثر گذاشته. فردوسی در شاهنامه هم وطن پرستی رو تشويق می کنه و هم
نظريات سياسی ارائه می ده، مثل حق الهی پادشاهان (درست و غلط نظريات را
کاری نداريم).

امکان تحقيق و حتی نوشتن پايان نامه های متعدد و مختلفی در اين زمينه ها
وجود داره. فکر می کنم تقريبا" از بيشتر متون قديمی ما بشه همچنين استفاده
هايی کرد و واقعا" وقت اين رسيده که سعی کنيم با ديد تازه ای به اين نوشته
ها نگاه کنيم. کسی می تونه پيشنهادی بکنه؟

Posted by Khodadad at February 17, 2004 09:08 PM