October 13, 2002

بدون عنوان

هيچ کدوم از شماها، ماجرای سخنرانی احمد شاملو در دانشگاه برکلی رو يادتون
مياد؟ همونی که گفته بود فردوسی از خرده مالک ها بوده و کل شاهنامه هم
تبليغ يک نظام طبفاتیه؟ من يادمه همون موقع ها خيلی از اين موضوع ناراحت
شدم و تا مدتها، زياد از شاملو خوشم نمی اومد سر همين حرفها. به هر حال،
همه می دونند که شاملو اهل اين بود که خيلی صاف و ساده هرچی توی دلش هست
رو بگه و زياد هم در پی راست و درست قضيه نباشه، بعد هم مرتب روی نظرش
پافشاری کنه. اخلاقهايی که لزوما" آدم رو محبوب نمی کنند!
اما من، از اينکه شاملو گفته که ضحاک نماينده طبقه پايين جامعه بوده و
فريدون يکی از اشراف، خيلی خنده ام گرفته بود! بقول آخوندا، مومن! تو که
اون موقع نبودی، از کجا می دونی که ضحاک ماردوش، شخصيت ابر اهريمنی اساتير
ايران، نماينده طبقه زحمت کش بوده؟ خلاصه بخاطر چپ زدن اکثر روشنفکرهای هم
عهد شاملو، قضيه رو به پرولتريا/بورژوا ديدن همه چيز گرفتم و زياد جدی
فرضش نکردم.
اما چند وقت پيش، با دکتر حميد محامدی از برکلی صحبت می کردم که شاملو شب
قبل از سخنرانی، در منزلش خوابيده بوده. جدا از جزويات خنده دار و بقيه ما
جراها، گفت که شاملو اصل قضيه رو از کتاب علی حصوری به اسم «ضحاک» گرفته و
بقول معروف، نپخته، حرف يکنفر تاريخدان رو قبول کرده و خودش هم تا نکرده،
پاره کرده و دسته گل معروف رو به آب داده!
جالب بود برام، رفتم و کتاب حصوری رو خوندم که نظراتش رو در مورد پايان
سلسله ساسانی قبول دارم. توی کتاب، بحث کرده که جامعه ايرانی اوليه، به
دليل عشايری بودن، بی طبقه بوده. اما با ورود به ايران و ساکن شدن،
احتياجات جامعه ساکن، از جمله تخصصی شدن کارها و پيدا شدن طبقه رو تجربه
کرده. از طرفی، مراحل اسطوره سازی در ايران، برای جا انداختن سيستم جديد و
قابل کنترل کردن جامعه، سيستم عشايری رو بد دونسته و سيستم ساکن و طبقه
دار رو خوب. اما ضحاک از کسانی بوده که می خواسته اند سيستم قديم رو احيا
کنند، ولی به دست فريدون، نماينده و مدافع ترتيب جديد، از اين کار باز
داشته شده اند. حصوری اين موضوع رو به قيامهای مزدک و مانی و بابک هم بسط
می ده و خلاصه تمام تاريخ ايران قبل از اسلام رو در قالب کنکاش بين
مدافعان فئوداليسم و اصلاگران اجتماعی جلوه می ده. هرچند که تمام اينها رو
می شه با نشون دادن اينکه ايرانی ها حتی قبل از آمدن به ايران هم ساکن
بوده اند و با فرهنگ شهرنشينی و کشاورزی آشنا (فرهنگهای آفناسياوو و
آندرونوو)، رد کرد، اما کلا" اين طرز نگاه کردن به تاريخ ايران، بخصوص
ماجرای مزدک، بسيار جالبه و قابل توجه. حال کسی نظری نداره؟

Posted by Khodadad at October 13, 2002 08:32 AM