July 15, 2005

عقب ماندگی؟

دوکلمه راجع به اين نوشته: من، همونطور که منظور نظر همه هست، تاريخدان هستم و بعد هم تا حدی، زبانشناس. نه جامعه شناس هستم و نه اقتصاددان، هرچند که رشته بخصوصم، تاريخ اقتصاده. به هرحال، ادعايی راجع به درستی اين نظرات ندارم و فقط دارم يک تئوری رو که در ضمن تحقيقات به نظرم رسيده (و تز فوق ليسانسم رو روش نوشتم) مطرح می کنم. اگر کسی باهاش مخالفتی داره يا متوجه يک اشتباه بزرگ من شده، متشکر می شم اگر برام بنويسيد.

مدرنيته، يا چيزی که در عرض صد سال گذشته به ما به عنوان مدرنيته معرفی شده، متاسفانه در ايران به صورت بدی تعبير شده. به نظر مياد که خيلی ها فکر می کنند که مدرنيته يعنی گسستن کامل با گذشته، بقول مرحوم تقی زاده:«از سرتا پا فرنگی شدن». يعنی هرچه ما می کرديم بد بود، و هرچه آنها می کنند، خوب.

يکی از دلايل اين مسئله، موفقيت اقتصادی کشورهای مدرن (اروپايی) در زمانی بود که مفهوم مدرنيته وارد کشور ما شد. يعنی چون در اون زمان، کشورهای اروپايی موفق بودند، خيلی ها نتيجه گيری کردند که پس راه اروپايی ها درست بوده و راه ما غلط، واللا چرا ما بايد "عقب" باشيم و آنها "پيشرفت" کنند؟ پس راه حل صحيح اينست که تمام الگوهای غلط خودمان رو دور بريزيم و برنامه ريزيمان رو هم برمبنای مدل اروپای بکنيم.

نتيجه اين طرز فکر در ايران، فراموش کردن اقتصاد محلی (که برمبنای بازرگانی و بقول معروف «دلالی» بنا شده بود) و سعی در تغيير ساختارهای اقتصادی و "مدرن" کردن اونها بود. بهمين خاطر هم ما الان صاحب 80 سال تلاش برای خوراندن «صنعت» به بدن اقتصاد ايران هستيم، اقتصادی که خيلی راحت می تونست با مدرن کردن بازرگانی و بخش خدماتی، موفق بشه.

نظير همين موقعيت هم امروزه در اروپا پيش آمده. اروپايی که تا اواسط سده بيستم، موفقترين نقطه اقتصادی دنيا بود، بعد از موفقيت امريکا و الگوی اقتصادی امريکا، به همين فکر افتاده که مدل اقتصادی خودش غلط بوده. به همين دليل هم اينروزها شاهد تغيير و پسرفت اقتصادی اروپايی هستيم که باز هم سعی داره اقتصاد امريکا رو به بدنه خودش پيوند بزنه، عمل بیهوده ای که در نهايت، باعث ضعيف شدن بدنه اقتصادی خود اروپا و هرچه «عقب رفتنش» می شه.

همه اينها نتيجه اينه که اقتصاددانها، که امروزه در زمينه تعيين سياستهای کلان يکه تاز هستند، زياد به عوامل جنبی توجه ندارند. مفاهيم جغرافی، تاريخ، و بخصوص فرهنگ، اقتصاددانها رو سردرگم می کنه؛ اينها کسانی هستند که به مدل های روی کاغذ بيشتر از الگوهای واقع گرايانه اهميت می دند.

مثلا" در همين مورد اروپا و امريکا، کسی توجه نمی کنه که سيستم اقتصادی امريکا ربط زيادی به موقعيت جغرافيايش داره. امريکا سرزمين بزرگيه، جمعيت کمی داره، از بقيه دنيا جداست و در منطقه بالنسبه صلح آميزی قرارگرفته. نتيجه همه اينها اقتصاديست که به درجه زيادی ماشينيزه شده که بتونه از نيروی کار محدود امريکا استفاده کنه.

اين مدل اقتصادی طبيعتا" برای اروپا که مساحت بسيار کمی داره، جمعيتش بسيار بالاست، و برخوردهای فرهنگی زيادی هم داره، مناسب نيست! پيروی اقتصاد اروپا از امريکا، مثل ياد گرفتن راه رفتن کبک می مونه. مضافا" براينکه در طول تاريخ، هميشه نشون داده شده که موفقيتهای اقتصادی يک کشور خاص، به کشش اقتصادی کل دنيا بستگی داره و در هر برهه از زمان، يک مدل اقتصادی موفق می شه تا زمانی که يک مدل جديد، اونو جايگزين کنه.در واقع، اين خود اقتصاده که از همه چيز پيشرفت پذيرتره.

عين همين مسئله رو هم می شه، و بايد، به ايران گسترش داد. جواب نوشته هايی مثل «چرا غرب پيشرفت و ما عقب مانديم؟» اينست که کسی پيشرفت نکرد و کسی عقب نماند. تاريخ يک بزرگراه نيست که مقصد خاصی داشته باشه و کسی توش جلو بيفته و کسی عقب. تاريخ مجموعه ای از اتفاقاته که مثل يک دايره دور خودشون می چرخند و بعضا" هم با هم تداخل پيدا می کنند. اگر واقعا" کسی در نظر داره که پيشرفت کنه، بايد نگاهش رو به تاريخ و خط سير اون عوض کنه.

Posted by Khodadad at July 15, 2005 03:30 PM

Comments

Posted by: Amir at July 15, 2005 10:55 PM

Posted by: Hamid at July 16, 2005 10:59 AM

Posted by: Khodadad at July 16, 2005 04:05 PM

Posted by: حمید شورکایی at July 17, 2005 09:17 AM

Posted by: کوزه at July 18, 2005 03:39 AM