October 19, 2005

منابع تاريخی

قبلا" چندبار در مورد کلاس هايی که گرفته ام صحبت کردم و گفته ام که اين ترم يک کلاس دارم در مورد قوانين و حقوق در امپراتوری روم شرقی (بيزانس). سال پيش هم يک کلاس داشتم در مورد تاريخ امپراتوری کارولينژيان (حکومت شارلمان).

در همه اين کلاس هايی که مربوط به تاريخ قرون وسطی و اواخر عهد عتيق هستند، مسئله اصلی برای دست پيدا کردن به يک روايت تاريخی و يا حل کردن يک مشکل، يافتن منابع و نوشته هاست. مسئله اينه که ما در بين اين همه تاريخنگاری ها و منابع مختلف، چطوری می تونيم منبعی پيدا کنيم که از طريقش به عملکرد هرروزه مردم و طرز زندگی اونها پی ببريم؟ اينکه مردم در مورد حکومتشون، زمان خودشون، و جامعشون چه فکری می کردند. اينکه نگاه حکومت به مردم و برداشت مردم از حکومت چطور بوده، و اينکه بنای حکومت و گردش کار برچه بوده.

خوب طبيعتا" اولين منابعی که استفاده می شن، وقايع نگاری ها و نوشته هايی هستند که بطور واضحی هدف تاريخ نگاری داشته اند. اما اين نوشته ها اکثرا" يکجانبه یا منظوردار هستند و در بسياری از مواقع برداشتشون از مسائل جانبدارانه است. در نتيجه، منابعی که هدف اصليشون تاريخ نگاری نبوده در اين موارد مورد استفاده زيادی قرار می گيرند.

از جمله اين منابع، مدح ها، سخنرانی ها، و زندگينامه ها، بخصوص زندگينامه قديسين، هستند. متن هايی که بوسيله مديحه سرايان يا سخنرانان حرفه ای نوشته شده اند، بدون اينکه نويسنده قصد ثبت تاريخ رو داشته باشه، در واقع حاوی مطالب مهمی در اين مورد هستند. همينطور زندگينامه اشخاص، بخصوص زندگينامه قديس های مسيحی، وقايع تاريخی زيادی رو وصف می کنند که چون هدف نويسنده در اين موارد جانب داری از حکومت خاصی نبوده، در بسياری از مواقع نمای صحيح تر، يا حداقل مختلفی، از وقايع رو بدست می دهند.

اين منابع در تاريخ شرق، بخصوص تاريخ ايران، هم قابل دسترس هستند. زندگينامه ها و زيارت نامه های امامان و امامزاده ها با زندگينامه قديسين مسيحی قابل مقايسه هستند. حجم مدح های فارسی، بخصوص به صورت شعر، هم که از کسی پوشيده نيست. سخنرانی های مختلفی هم در کتاب ها وجود دارند (از نهج البلاغه گرفته تا کشکول شيخ بهايی) که می تونند مورد استفاده قرار بگيرند. اما تا اونجايی که من خبر دارم، تاريخ نگاری ايران، بخصوص تاريخ نگاری اوايل دوره اسلامی، توجه بيشتری به وقايع نگاری های رسمی مانند تاريخ طبری و يعقوبی و بقيه داشته و کمتر از منابع مختلف استفاده کرده.

اميدوارم کم کم استفاده از منابع غير وقايع نگارانه در تاريخ نگاری ايران معمول بشه و از اين طريق راهی برای روشن کردن نقطه های کور تاريخ ايران پيدا کنيم.

Posted by Khodadad at October 19, 2005 12:41 PM

Comments

Posted by: شاهرخ at October 19, 2005 07:40 PM

Posted by: Amir at October 20, 2005 01:15 AM