October 26, 2005

فکر کردن بلند بلند

این مطلب رو اينجا می نويسم چون آدم نامرتبی هستم و نمی تونم دفتر خاطرات درست و حسابی بنويسم و اگر اين فکر رو که به سرم زده يکجايی ننويسم، کلا" يادم می ره.

داريوش بزرگ در ستون اول کتيبه بيستون می گه که بعد از شکست دادن برديا/گوماتا، پرستشگاه هايی که برديا خراب کرده بوده رو به وضعيت اول برگردونده و مال و اموال مردم رو که برديا ازشون گرفته بوده به صاحبان اصليش پس داده. اکثر متخصصين عقيده دارند که منظور داريوش از اين «مردم» (پارسی باستان: کارا)، طبقه سپاهی و حاکمه است. اصولا" شورش داريوش برعليه برديا هميشه به عنوان يک شورش طبقه اشراف برعليه شخصی که سعی کرده قدرت اين طبقه رو محدود کنه گرفته شده.

در درجه اول، مسئله اينه که در زمان برديا که کمتر از سی سال بعد از تشکيل شاهنشاهی به دست کورش بوده، به احتمال زياد هنوز طبقه اشراف پارسی بخصوصی شکل نگرفته بود. در نتيجه، اشرافيت «پارسی» جديدتر و بی تجربه تر از اونی بوده که فاسد شده باشه و احتياج به اصلاح داشته باشه. پارسی ها بايد از تخصص و تجربه مردم همسايه مثل عيلامی ها و مادها برای گردوندن دولتشون استفاده می کردند. می دونيم که عيلامی ها اکثرا" دبيرها و کارمند های ادارات بوده اند، اما سخت نيست که تصور کنيم روسا و مديران و بخصوص سرداران ارتشی، مادی بوده اند. در نتيجه، می شه تصور کرد که اين «اشراف» که ازشون ياد می شه، اکثرا" يا مادی بودند يا پارسی هايی که در زمان حکومت مادها، جزو دستگاه حکومتی ماد شده بودند (من بهشون می گم اشراف «پارسی/مادی»). شايد از جمله اينها، پدر خود داريوش، ويشتاسپ هم بوده که حاکم ايالت پرثو بوده.

خوب، پس يعنی اشراف مادی/پارسی همراهان داريوش در توطئه بر عليه برديا بودند. می دونيم هم که داريوش «مزدا پرست» بوده (اگر نخواهيم اسم زرتشتی روش بذاريم). حالا به اينجا می رسيم که اين پرستشگاه هايی که برديا خراب کرده بوده و داريوش به صورت اولشون برگردونده، پرستشگاه های چه دينی بودند؟ داريوش خودش در هردو خط کتيبه، اسم اهورامزداه رو می بره، پس می شه تصور کرد که پرستشگاه هايی که ترجيح می داده و برديا رو به خراب کردنشون محکوم کرده، پرستشگاه های مزدايی بودند.

خوب، پس يعنی برديا پرستشگاه های مزداپرستی رو خراب کرده، می شه تصور کرد که برديا، طرفدار دين قديم ايران بوده. اين مسئله ساده است، اما اين مشکل رو پيش مياره که چون می دونيم کورش مزداپرست نبوده، چطور می شه که دربايانش مزداپرست بوده باشند و پرستشگاه داشتند؟ اگر دين قبل از برديا، مزداپرستی نبوده، پس چطوری می تونسته پرستشگاه های مزداپرستی رو خراب کنه؟

اين راه حل منه: کورش و همراهانش، پارسی بودند و به دين باستانی ايران باور داشتند. اما وقتی که ماد رو فتح می کنند، طبقه اشراف ماد که مزداپرست بودند کم کم دربار کورش (و بعدش کمبوجيه) رو تحت تاثير قرار می دند. کورش و کمبوجيه هم که اکثرا" در جنگ با کشورهای ديگه بودند به تغييرات درباری توجه نمی کردند و در نتيجه کم کم دين اکثريت درباريان (که اشراف مادی و پارسی/مادی بودند) تبديل می شه به مزداپرستی.

برديا که بيشتر وقتش رو در دربار به سر می برده، بيشتر متوجه اين تغيير می شه و زياد ازش راضی نبوده. شايد حتی مزداپرستی رو با تن پروری اشراف مادی (که در هردوت هم ازش ذکر شده) يکی می دونسته و فکر می کرده که ساده زيستی و جنگجويی پارسی تحت تاثير مزداپرستی و تن پروری مادی داره از بين می ره. در نتيجه، تصميم می گيره که دين قديم رو احيا کنه و قدرت و نفوذ اشراف مادی/پارسی رو کم کنه. از اونطرف، داريوش و همراهانش که خودشون جزو اين طبقه اشراف بودند، از اين اقدام برديا ناراحت می شند و تصميم می گيرند که جلوی اقدامات برديا رو بگيرند. پس دوباره سازی پرستشگاه ها در واقع يعنی احيا کردن دين مزداپرستی که از طريق مادها وارد شده بوده.

فکر کنم اين جوری که من به قضيه نگاه کردم، برديا يک شخصيتی می شه شبيه «يوليانوس کافر» در امپراتوری روم که سعی داشت دين قديم رومی رو جايگزين مسيحيت جديد کنه.

Posted by Khodadad at October 26, 2005 09:34 AM

Comments

Posted by: Amir at October 26, 2005 10:10 AM

Posted by: niki at October 26, 2005 03:10 PM

Posted by: khodadad at October 26, 2005 09:23 PM

Posted by: Amir at October 27, 2005 03:16 AM

Posted by: khodadad at October 27, 2005 04:46 AM

Posted by: Amir at October 27, 2005 06:03 AM

Posted by: SarbeHava at October 27, 2005 08:50 PM