« برای خالی نبودن عريضه | Main | ایسلند »

July 02, 2006

بابک و قلعه اش

اين چند روزه قضيه دعوا بر سر جمع شدن مردم در سالروز (قراردادی) مرگ بابک خرمدين و «تدابير امنيتی» که در اطرافش در نظر گرفته شده، کلی بالا گرفته. حقيقت اينه که بابک و قيامش با حکومت عباسی در ابتدا به صورت بسيار خوبی شده بود نمادی از مقاومت و پايمردی، اما متاسفانه حالا به دست يک عده ای که هدفشون رو خودشون می دونند و بس، تبديل شده به نماد جدايی طلبی و برتری طلبی قومی. حالا دوستانی که به همين گروه آخر تعلق دارند دوباره لطف خواهند کرد و ما رو مديون خودشون می کنند، اما چاره چيست؟

خيلی جالبه که قيام بابک اصلا" صورت ملی به خودش گرفته، حالا هر ملتی. دعوا در اول سر ملت نبود و بی تعارف، تا قبل از اينکه اروپايی ها در قرن 19 «مليت» به خورد ما بدند، اصلا" از مليت خبری نبود. قضيه اين قيام، بيشتر از اينی که ربطی به مليـت داشته باشه، ربط به اقتصاد و دين داره، هرچند که تخم لق ملی کردن اين قيام و بقيه قيام های سه قرن اول اسلامی رو بعضی از «استادان» خودساخته بدون استفاده از کوچکترين مدرکی و فقط با علم لدنی (!) در دهن مردم کاشتند.

قيام بابک يکی از چند شورشی بود که بعد از کشته شدن ابومسلم خراسانی به دست منصور دوانيقی شروع شدند. غير از بابک، سنباد و مقنع هم رهبران قيام هايی شبيه بابک بودند در خراسان و ماورالنهر و هردو هم بعد از مدتها مقاومت مجبور شدند يا تسليم عباسی ها بشند يا خودشون رو بکشند. وجه مشترک همه اين قيام ها، شخصيت ابومسلم بود که به درجه پيامبری رسيده بود و مرگش دستاويزی شده بود برای انتقام و شورش.

اما گذشته فکری همه اينها، شورش مزدکی در اواخر دوره ساسانی بود. قيام مزدک از درون اختلافات مذهبی و اجتماعی جامعه ساسانی برخواسته بود و بيشتر بنياد فکريش بر برداشت ها و تاويل های مختلف از اوستای تازه نوشته بنا شده بود. در واقع يک مجموعه اختلاف نظرهای مذهبی در مورد مسائل اجتماعی که در نتيجه تفسيرهای متفاوت از اوستا انجام گرفته بود، در محيط جامعه ساسانی که بعد از شکست های متعدد از هفتاليان در حال از هم پاشيدن بود، محبوبيت پيدا کرده بودند و منتظر اظهار وجود بودند. يکی از مفسرين اوستا همين مزدک بود که خودش احتمالا" اول يک موبد زرتشتی بوده و بعد با برداشت های خاصش از اوستا سعی داشته که جامعه رو اصلاح کنه، بخصوص در مورد برابری طبقات اجتماعی و تقسيم ثروت که در اواخر قرن پنجم ميلادی در ايران منجر به ايجاد اختلافات طبقاتی فاحشی شده بوده.

با وجود سرکوبی قيام مزدک، طرز فکر و برداشت مزدکی با نام زنديک (زنديق)، يعنی کسی که تفسير می کند (زند= تفسير اوستا)، در جامعه ايران ادامه پيدا می کنه و در محيط اوايل دوره اسلامی، محبوبيت بيشتری هم پيدا می کنه. طرز فکر اشتراکی مزدکی و اينکه طبقات مردم رو با هم مساوی می دونسته و اصرار به تقسيم ثروت داشته، در جامعه اسلامی که هدفش از بين بردن اختلافات قومی و يکی کردن «امت اسلام» بوده، اجازه بقا پيدا می کنه و چه بسا گسترش طرز فکر مزدکی در ميان اعراب حيره و کندی قبل از اسلام خودش روی همين طرز فکر اثر گذاشته باشه.

به هر حال، نهضت مزدکی به صورت های مختلفی زير حکومت اسلام به زندگی خودش ادامه می ده و در بين طبقات پايين جامعه ايران رشد می کنه. به نظر مياد که اين طرز فکر در بين سربازان ابومسلم که از خراسان و شرق میومدند و در به خلافت رسوندن السفاح، اولين خليفه عباسی، شرکت داشتند، عموميت تامی داشته. همين سربازها و فرماندهانشون نظير سنباد هم هستند که بعد از قتل ابومسلم، دست به قيام می زنند و ابومسلم رو شخصيتی مقدس اعلام می کنند.

در اين بين، بابک و اطرافيانش که به طور واضحی يک فرقه مزدکی بودند (ابن نديم و ابوحنيفه دينوری کاملا" به اين موضوع اشاره می کنند)، در پيامد همين قيام های خونخواهی ابومسلم به قلعه ای در آذربايجان پناهنده می شوند و برعليه عباسيان می جنگند. در هيچ مرحله ای از اين قيام هم صحبتی از جنگ ملت ايرانی يا فارس يا ترک يا آذربايجانی بر عليه عرب و بقيه نبوده و قيامی بوده برعليه حکومتی که زورگو و غير عادل شناخته شده بوده. پيروان بابک هم از مليت يا قوميت خاصی نبودند و از همه جا آمده بودند. حتی در اون زمان، يکی از پشتيبانان بابک سلسله «مسافريه» (فرزندان محمد بن مسافر) بوده که اصلا" اهل مازندران بودند و در اونزمان منطقه شمال آذربايجان رو تحت حکومت داشتند.

نظير قيام بابک هم در طول تاريخ قرون ميانه اسلامی زياد اتفاق افتاده، از مقاومت اسپهبدان تبرستان تا قيام حسن صباح و اسماعيليان الموت، و در هيچ کدوم از اين موارد هم مسئله قومی و ملی نبوده و هدف هم به همچنين. حتی اينو می شه در تم های ادبی هم ديد که اتفاقا" يکيش داستانی آذربايجانی و بسيار زيباست که شايد سمبل بهتری برای يک هويت ترک زبان باشه: «کوراوغلو». توی اين افسانه هم آيدين کوراوغلو (روشن کورزاد) از قلعه ای برفراز کوه (چنلی بئل) برعليه يک خان زورگو قيام می کنه. اما بازهم می بينيد که قضيه قومی نيست و کوراوغلو و خان هردو ترک هستند و قضيه سر ستم هاييه که خان به مردم می کنه و بلايی که سر پدر کوراوغلو آورده.

به هرحال، بزرگداشت قيام بابک کار بسيار خوب و نمادين و زيباييه، اما بهتره همه يادشون باشه که شخصيت های تاريخی بازيچه ما نيستند و تاريخ هم داستان حسن کچل نيست که هرجوری دلمون خواست دستکاريش کنيم!

Posted by Khodadad at July 2, 2006 10:43 AM

Comments

Posted by: questiondaaram at July 2, 2006 11:47 PM

Posted by: ali at July 2, 2006 11:50 PM

Posted by: Khodadad at July 3, 2006 09:29 AM

Posted by: ali at July 3, 2006 11:05 AM

Posted by: NAGHMEH at July 3, 2006 02:37 PM

Posted by: البرز at July 3, 2006 02:57 PM

Posted by: عليرضا at July 3, 2006 06:47 PM

Posted by: Khodadad at July 4, 2006 01:42 AM

Posted by: البرز at July 4, 2006 12:43 PM

Posted by: ali at July 12, 2006 01:54 PM

Posted by: ali at July 12, 2006 01:54 PM

Posted by: ali at July 12, 2006 01:55 PM

Posted by: ali at July 12, 2006 01:56 PM

Posted by: ali at July 12, 2006 01:59 PM

Posted by: ali at July 12, 2006 01:59 PM

Posted by: Milf at August 1, 2006 04:37 AM

Posted by: Ads Jewelry Watch at August 7, 2006 03:51 PM

Posted by: Johny Bravombb at August 17, 2006 09:46 PM

Posted by: یاسر at September 4, 2006 11:10 PM

Posted by: Khodadad at September 21, 2006 02:10 AM