search
contact
khodadad21 [at] yahoo [dot] com
latest entries
archives
May 2008
April 2008
March 2008
February 2008
December 2007
November 2007
October 2007
September 2007
August 2007
July 2007
June 2007
May 2007
April 2007
March 2007
February 2007
January 2007
December 2006
November 2006
October 2006
September 2006
August 2006
July 2006
June 2006
May 2006
April 2006
March 2006
February 2006
January 2006
December 2005
November 2005
October 2005
September 2005
August 2005
July 2005
June 2005
May 2005
April 2005
March 2005
February 2005
January 2005
December 2004
November 2004
October 2004
September 2004
August 2004
July 2004
June 2004
May 2004
April 2004
March 2004
February 2004
January 2004
December 2003
November 2003
October 2003
September 2003
August 2003
July 2003
June 2003
May 2003
April 2003
March 2003
February 2003
January 2003
December 2002
November 2002
October 2002
September 2002
August 2002
July 2002
June 2002
May 2002
April 2002
March 2002
February 2002
January 2002
December 2001
November 2001
powered by
November 13, 2006
درهم و دينار
قبل از اين چندين بار در مورد تاريخچه پول در ايران اينجا نوشته ام و کلی هم از خوانندگان باسوادم ياد گرفته ام (اینجا و اینجا)
. چون اين مسئله هنوز برام مهمه و دارم در موردش تحقيق می کنم، هم بخاطر اينکه خودم يادم بمونه و يادداشت هام رو خلاصه کرده باشم، هم به منظور اينکه شايد چند نفر ازش استفاده کنند، اين چند خط رو هم اضافه می کنم.
در همه نوشته های قبلی گفته ام که واحد پول ايران برمبنای دينار بنا شده و مثلا" «صنار» صد دينار بوده (يا يک محمودی) و عباسی 200 دينار و همين الان هم «ريال» مبناش ديناره (يک ريال مساويست با 1000 دينار).
اما مثل همين ريال، که برمبنای رئال اسپانيا هستش، جالبه که همه واحدهای پول ما برمبنای واحد پول تمدن های مديترانه بنا شده که نشون دهنده نزديکی تمدن ايران به تمدن های اطراف مديترانه و وابستگيش به اقتصاد اون منطقه است.
اولين واحد پول ايران، همونطور که توی کتاب های تاريخ دبستان هم نوشته اند، «دريک» بوده که در زمان هخامنشيان برمبنای استاندارد طلا (زر، زريک، دريک) ضرب می شده. اما اين واحد پول هيچوقت به معنی واقعی وارد اقتصاد ايران نشد و بيشتر حالت تجملی و رسمی داشت، چون مبنای اقتصاد و درآمد دولت هخامنشی (اخذ ماليات) هنوز برمبنای جنس و محصول بود. در نتيجه، دريک، با وجود باارزش بودنش هيچوقت به عنوان واحد معامله به کار نمی رفت.
اما با حمله اسکندر، قلمرو هخامنشی به اقتصاد تجاری منطقه مديترانه ارتباط پيدا کرد. در اين دوره، شهر آتن در تجارت دريايی اين منطقه قوی ترين قدرت بود. در نتيجه، دولت سلوکی که جانشين اسکندر در ايران و عراق و سوريه شده بود، واحد پول آتن رو که سکه نقره ای بود به نام «دراخما» اقتباس کرد و سکه های يک دراخمی و چهاردراخمی (يک درهم و چهاردرهم) ضرب کرد. اين واحد پول نقره اولين مبنای پول در منطقه ايران بود.
بعد از سلوکيان، اشکانيان فرمانروای منطقه ايران و عراق شدند و يکی از اولين اقداماتشون برای نشون دادن قدرتشون و جايگزينيشون بجای سلوکی ها، ضرب سکه های يک و چهاردرهمی بود به اسم شاهان اشکانی. از اين طريق، واحد درهم در ايران نهادينه شد و تبديل شد به واحد اصلی سکه که برمبناش، غير از يک و چهاردرهمی، سکه های مسی و سربی هم ضرب می شد که برای معاملات هرروزه به کار می رفتند. همين وضع در دوره ساسانی هم ادامه داشت و درهم واحد پول ايران و منطقه غرب آسيا بود و با دستيابی شاهنشاهی ساسانی به معادن نقره در کوه های غرب ايران، شمال شبه جزيره عربستان و هند، ضرب سکه نقره و شکوفايی اقتصاد ساسانی ادامه پيدا کرد.
در همين مدت، امپراتوری روم که دسترسی محدودتری به نقره داشت، اما از طريق تاجران شمال افريقا به معادن طلای غرب افريقا راه داشت، بجای مبنای نقره، مبنای طلا رو برای سکه هاش به کار گرفت و سکه ای ضرب کرد به اسم «ديناريوس» که بزودی واحد پول روم شد و برای معاملاتش در مديترانه به کار می رفت.
اما تاجران سوری و عربی که در منطقه مرزی بين اين دو امپراتوری زندگی می کردند، به استفاده از هردو اين سکه ها عادت داشتند و نرخ تعويض رو هم کاملا" می شناختند. به همين دليل، بعد از پايگرفتن امپراتوری اسلامی، هردو سکه دينار طلا و درهم نقره، واحد پول روم و ايران به ترتيب، برای معاملات استفاده می شدند. چون امپراتوری اسلامی هم معادن نقره رو در اختيار داشت و هم تجارت شمال افريقا رو، ضرب هردو سکه براش امکان پذير بود.
ما از چند منبع مختلف در مورد نرخ و ارزش اين سکه ها اطلاع داريم (بلاذری، مسعودی، استخری) و می دونيم که در اوايل دوره عباسی، درهم معمولتر بوده که می شه اين مسئله رو از طريق ارتباط نزديک خانواده عباسی با ايران حل کرد. اما در اواسط دوره عباسی، تورم و مشکلات اقتصادی، کم کم درهم رو بی ارزش می کنه و دينار رو به عنوان واحد اصلی در جريان قرار می ده. در همين زمانه که بی ارزش شدن پول لزوم ضرب سکه های «شاهی» و «محمودی» رو پيش مياره (50 دينار و 100 دينار به ترتيب) و از اين طريق، دينار رو به عنوان واحد پول اصلی در منطقه غرب آسيا نهادينه می کنه.
حالا مسئله ای که بايد در موردش بيشتر بخونم اينه که در اين دوره، واحد پول شمال افريقا و اسپانيا چه بوده و آيا درهم در اونجا بيشتر مورد استفاده بوده يا دينار. و در ضمن، از دست رفتن شمال افريقا در زمان ضعف عباسيان، چه مشکلی رو برای واحد دينار پيش آورده و در همين مورد، آيا فتوحات محمود غزنوی (کسی که محمودی رو ضرب کرد) در هند به خاطر دستيابی به طلای مورد لزوم برای ضرب دينار بوده؟
Posted by Khodadad at November 13, 2006 03:11 AM
Comments
مرسي خيلي خيلي جالب بود برام :)
Posted by: ژرفا at November 13, 2006 04:28 AM
It's interesting that in a brief period in Mongol times (1294), the rulsers imposed a paper currency,ÙAÚV. (I found this in Iranica online while searching for currency.
Also, formerly you wrote that Rial comes from Portugese Real. Here you wrote Spanish. Which one is correct? Both?
I remember somebody once said that Rial of Iran and S. Arabia comes from English word royal. Is there any truth in that?
Posted by: Pedram at November 13, 2006 04:34 AM
ٍببخشيد. فكر كردم تصحيحش كردم. از رئال اسپانيا مياد نه پرتغال. كلمه رئال در اسپانيايي همون معني "رويال" در انگليسي رو مي ده. يعني شاهانه و سلطنتي. از اين نظر درسته و به رويال ربط داره. اما مستقيما" از رئال اسپانيا مياد كه يك سكه نقره اسپانيايي بوده و اسمش هم به اين معني بوده كه از طرف دربار سلطنتي ضرب شده. ارزشش هم همونطور كه قبلا" نوشتم اول 1175 دينار بوده كه حدود 100 سال قبل به 1000 دينار تقليل داده مي شه و استاندارد مي شه. در ضمن متشكر براي ذكر كردن از پول كاغذي گيخاتوخان كه البته در ايران دوام نياورد و از حوضه تحقيق من هم از نظر زماني خارجه.
Posted by: Khodadad at November 13, 2006 10:00 AM
يك دنيا ممنون. هميشه دلم ميخواست تاريخچه پول مملكتمون رو بدونم. خيلي ممنون.
Posted by: امضا at November 15, 2006 02:01 AM
شما که اونجا هستید در مورد این قضیه خبری داید؟( شکنجه یک دانشجوی ایرانی در آمریکا):
Iranian-American Student Abused By UCLA UCPD with Tazer GUN
http://www.youtube.com/watch?v=m3GstYOIc0I&mode=related&search =
Posted by: tt at November 17, 2006 05:45 AM
عزيزجان! تيزر شكنجه نيست كه! بله. دانشجو رو مي شناسم (شاگرد كلاسيه كه دوستم درس مي ده). ويديوش خيلی به موقع گرفته شده و به نظر من امکان اين رو داره که به يک موضوع بزرگ تبديل بشه و کل رفتار پليس امريکا و دولتش رو زير سوال بکشه. به هرحال، کتابخونه ای که توش بوده کتابخونه ايه که اکثرا" دانشجوهای ليسانس می رند و من زياد اونجا نمی رم. اما چون شاگرد دوستمه می دونم که حالش خوبه و سرومر و گنه است. احتمالا" هم پليس دانشگاه يک چند ميليونی بايد بسلفه.
Posted by: Khodadad at November 17, 2006 10:52 AM
جالب بود. من همیشه ریال و تومان برام سوال بوده. ریال رو توضیح دادی،ممنون، تومان از کجا آمده؟؟
Posted by: آبجی بزرگه at November 18, 2006 02:34 PM
مرسي. تومان رو هم قبلا" توضيح داده بودم: "(کلمه تومان از لفظ مغولی تومان به معنی ده هزار می ياد. نمونه اش رو در منصب «تومان باشی» می شود ديد: فرمانده ده هزار نفر)."
يك تومان يعني ده هزار دينار.
Posted by: Khodadad at November 19, 2006 04:59 AM