اين که مي‌خوام بنويسم البته ربطي به موضوع اين پست نداره اما سئوالي‌ست که مدت‌هاست مي‌خوام بپرسم و فرصتش نمي‌شه. آيا امکان دارد در يک پست (مقاله) جمع و جور و گويا، مرقوم بفرماييد که ايراني‌ها در همان دوره‌ي حمله اعراب به چه خطي مي‌نوشتند؟ و زباني که به آن صحبت مي‌کردند چه بوده؟ منظورم اين است آدم‌هاي کم سوادي مثل بنده يک اطلاعات مختصر و ناقص و درهم و برهمي در اين مورد دارند اما موقعش که مي‌رسد خرشان در گل مي‌تپد و وامي‌مانند در جواب. بنده خدائي از من پرسيد شما که الفبايتان عربي‌ست قبل از اعراب خط‌تان چه بوده است؟ يعني منظورش درست اواخر دوره‌ي ساساني بود. بنده البته جا نزدم و به عادت مالوف! مختصري در مورد ميخ و پيچ و اين‌ها بالاي منبر رفتم اما وقتي خوب فکر کردم ديدم اصلا مطمئن نيستم که در زمان ساسانيان نيز خط ميخي رايح بوده باشد و بعد خوب که فکر کردم ديدم چقدر بي‌سوادم در اين زمينه...
و خلاصه که دستم به دامن حضرتعالي. يا آدرس مقاله (انگليسي نباشد بي زحمت) بدهيد که بخوانيم و يا خانه‌اي بنا بفرماييد که "فيل" هم در آن امکان رفت و آمد داشته باشد! ;-)))
اجرتان محفوظ!

جواب سوال آسان است. همونطور كه حدس زديد، خط ميخي در همان اواخر دوره هخامنشي به "ف... فنا" رفته بود. از اواسط دوره هخامنشي و در تمام دوران اشكاني و ساساني، چند نوع مختلف خط كه همه از خط آرامي منشعب شده بودند براي زبانهاي ايراني (فارسي ميانه، پارتي، سغدي،...) به كار مي رفته كه همه بعدا با تغييراتي، مناسب نوشتن هركدام از اين زبانها شدند. معروفترين اينها خط "پهلوي" است كه يكي از گونه هايش براي نوشتن زبان فارسي ميانه (زبان معمول و رسمي ايران در دوره ساساني) به كار مي رفته. بخاطر استفاده از همين خط (بطور اخص، خط پهلوي كتابي)، بيشتر مردم به اشتباه زبان "فارسي ميانه" رو هم "زبان پهلوي" مي نامند كه البته صحيح نيست. نمونه خط پهلوي رو مي تونيد در اينجاها ببينيد يا در موردش بخونيد:
http://www.omniglot.com/writing/mpersian.htm#mpersian

http://www.ancientscripts.com/pahlavi.html

اين هم يك نمونه نوشتاريش (مثل خط فارسي امروز، سرهم نوشته مي شده)
http://www.avesta.org/pahlavi.gif

اين هم يك صفحه دينكرد

http://www.avesta.org/denkard/dk9.gif

آقا خيلي ممنونم. بخصوص اين سايت
ancientscripts.com
خيلي به کار آمد با اينکه به انگليسي بود!
بابت سرعت عمل در پاسخ نمره‌ي بيست و بابت کيفيت آن نمره‌ي هيجده مرحمت فرموديم. خوش باشيد.

هيجده؟ چشمتو بگيره! چي كم داشت؟

عنوان برادر من، عنوان!!
آخه اولش ننوشته بودي "آشپزباشي مهربان وبلاگ‌شهر" يا حداقل "آشپزباشي نکته‌سنج وبلاگستان"! با اين همه شکسته‌نفسي و درويشي و دموکرات‌منشي که ما در طول اين پنج ساله در بلاگ‌آباد به منصه‌ي ظهور رسانديم، پدرمان درآمده تا اين القاب را کسب کرديم آنوقت شما همينطور بي‌محابا و غافل از مکافات عمل...
اما خودمانيم سايت خيلي گويا و مفيدي بود. از وقتي آدرسش را دادي يکسره دارم تحقيق و تفحص مي‌کنم و فردا با دست و پنجول پر خدمت طرف خواهم رسيد و چون احتمالاً تا حال اسمي از "آرام" و "آرامي" هم به گوشش نخورده، کارش تمام است طفلک. ضربه فني در روند اول! چنانش بکوبم به گرز گران!
تازه يک نکته ديگر هم يافتم که البته قبلاً هم بنظرم جالب آمده بود و در ترتيب الفباي اين خط‌هاي باستاني تقريبا در همه جا به چشم مي‌خورد و آن شبهاتش با ترتيب حروف ابجد است (ابجد هوز حطي سعفص کلمن...)
مثلاً در آرامي:
http://www.ancientscripts.com/aramaic.html
يا فنيقي (اگر اشتباه نگويم):
http://www.ancientscripts.com/phoenician.html
يا حتي الفباي غربي (لاتن) تا حدودي:
مثلاً "ابجد" ABCD
و يا "کلمن" KLMN
و ....
خلاصه با معرفـي اين سايت ککي به تنبان ما انداختي که حالا حالاها گرفتاريم.
.....
آقا شوخي‌ها را ببخشيد. مدت‌هاست ننوشته‌ام و خوب، وقتي يه مفري پيدا مي‌شود ديگه آدم پرجونه مثل من سخت مي‌تونه جلوي خودش رو بگيره.

جوابتان درست است که کوتاه بود. اما يگانه بود و هيچ کم نداشت. به جان منت‌پذير و حق‌گزارم. نيم نمره ارفاق آن هم به خاطر عکس‌هاي پست بعدي! سرجمع هجده و نيم! ديگه هم چونه نزن! :)

من نوزده كمتر تو كتم نمي ره به مولا!

ترتيب ابجد بخاطر اينه كه الفباي اوليه كه همون الفباي فينيقي باشه (يا شايد هم كنعاني ب) ترتيبش همون ابجد بوده. بقيه هم از اونها تقليد كرده اند. اگر توجه كني، حتي در يوناني مدرن هم همينطوره (آلفا، بتا، گاما، دلتا...) يا همانطور که اشاره کردی، حتي تا حدي هم در الفباي لاتين (آ، ب، س، د) كه به استثناي "س" (كه در اصل اون هم صداي گ بوده در لاتين)، همون ابجده، یا خودت گفتی KLMN
یا QRST
که همون "قرشت" ترتیب حروف ابجد باشه...

طرف اگر ايراني باشه ممكنه اسم آرامي رو نشنيده باشه (هرچند كه زبان رسمي مكاتبه دولتي در دوره هخامنشي بوده)، اما اگر غير ايراني باشه و بخصوص مسيحي، حتما" شنيده. حضرت عيسي به زبان آرامي حرف مي زده و نصف "عهد عتيق" از قاموس مقدس به آرامي نوشته شده.